Thực trạng bảo tồn nghệ thuật trống Rabana của người Chăm An Giang - Liệu đã đến lúc nên thức tỉnh?

Như chúng mình đã đề cập ở bài viết trước, trống Rabana, trên cương vị là loại nhạc cụ duy nhất còn được lưu truyền ở đồng bào dân tộc Chăm tại vùng đất này, đã và đang đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống sinh hoạt của người Chăm nói riêng và sự đa dạng văn hóa dân tộc Nam Bộ nói chung. Tuy nhiên, việc bảo lưu bộ trống cũng như việc duy trì việc biểu diễn của loại hình nghệ thuật này đang tồn tại những bất cập và có nguy cơ mai một trong tương lai.

Theo những thông tin mà chúng mình thu thập được trong quá trình thực địa tại làng Chăm Châu Phong, việc tìm kiếm một bộ trống Rabana nguyên vẹn trong cộng đồng Chăm không còn dễ dàng như trước. Tuy nhiên, chúng mình cũng đã được chiêm ngưỡng một bộ Rabana tại thánh đường Mubarak Mosque dù không còn đủ số lượng như ban đầu. Còn ở xã Vĩnh Trường, huyện An Phú, tỉnh An Giang vẫn còn gìn giữ hai bộ. Số lượng trống Rabana đơn lẻ, nằm rải rác trong các gia đình của người Chăm vẫn còn, nhưng không được bảo quản, lau chùi, sửa chữa nên dễ hư hỏng và mai một.

Ngoài ra, những vật liệu và kỹ thuật sửa chữa, làm trống của người Chăm xưa đến thời điểm hiện tại đã thất truyền, trong khi số lượng những người Chăm biết chế tác và chỉnh âm trống Rabana còn rất ít. Việc người Chăm bươn chải nhiều trong sinh kế hiện tại đã không dành đủ tâm huyết trong việc chế tác trống khiến cho các trống Rabana được làm ra hiện nay không được như ý muốn về chất lượng trống cũng như chất lượng âm thanh.

Nhìn chung, thực trạng này đến từ các nguyên nhân cả chủ quan và khách quan. Trong thời kỳ hội nhập, sức mạnh của những yếu tố văn hóa ngoại lai đến nghệ thuật trình diễn dân gian khiến giới trẻ ngày càng thờ ơ với âm nhạc truyền thống của dân tộc, nhất là lớp trẻ người Chăm ngày nay không dễ dàng hiểu được đầy đủ giá trị cao đẹp văn hóa truyền thống trống Rabana. May mắn thay, vẫn còn có những cá nhân, tổ chức nhận thức được vấn đề này nên có nhiều giải pháp bảo tồn đã được triển khai. Chúng mình có cơ hội được kết nối với anh Ka Riêm, một người Chăm chính gốc, đã sáng lập nên Cham Muslim Tourism là dịch vụ du lịch trải nghiệm cộng đồng khám phá làng Chăm Châu Phong, mang sứ mệnh phổ biến và gìn giữ những giá trị truyền thống quý báu của cộng đồng người Chăm An Giang nói riêng và Nam Bộ nói chung.

”Biểu diễn hát từ có nội dung dạy con cháu biết lễ phép, vợ chồng tôn trọng lẫn nhau; âm hưởng được đưa vào tiếng nói để phổ biến cho con cháu sau này biết gìn giữ bản sắc dân tộc mình… Không như ở ngoài Ninh Thuận thì làng chăm ở đây không còn điệu múa truyền thống nào nữa.” - Chú Sa Lế, phó ấp Châu Giang chia sẻ trong buổi phỏng vấn với Melosey.

Nguồn tham khảo: Sách “Trống Rabana trong văn hóa âm nhạc Chăm”, bài nghiên cứu “Âm nhạc truyền thống và đương đại của người Chăm An Giang”