Khám phá Nghệ Thuật Trình Diễn Phong Phú của Người Hoa Nam Bộ

Bạn có biết rằng ở Miền Nam Việt Nam, cộng đồng người Hoa là một phần không thể thiếu trong văn hoá đa dạng và phong phú của chúng ta không? Với tỉ lệ người Hoa ở khu vực này chiếm đến khoảng 86% tổng số người Hoa trên cả nước và là dân tộc lớn thứ 3 tại miền Nam, họ mang đến một bức tranh văn hoá đầy sắc màu và đa chiều.

Dựa trên Kết quả Tổng Điều tra Dân số và Nhà ở năm 2019, ở miền Nam có hơn 649.000 người Hoa sinh sống, tập trung đông nhất ở TP.HCM với hơn 300.000 người, theo sau là Đồng Nai với hơn 87.000 người, Sóc Trăng với hơn 62.000 người và Kiên Giang, Bình Dương, Bạc Liêu và Cần Thơ với trên 10.000 người Hoa sinh sống trên mỗi tỉnh thành.

Nghệ thuật trình diễn của người Hoa ở đây không chỉ là nơi thể hiện tinh thần cộng đồng mà còn là di sản văn hoá được gìn giữ và lưu truyền qua từng thế hệ. Dưới đây là tóm lượt một số loại hình nghệ thuật đặc trưng của dân tộc này:

• Ca Kịch Cổ Truyền - Hý khúc: Với các loại kịch như Việt Kịch, Triều Kịch và Quỳnh Kịch, người Hoa đã kết hợp và chuyên biệt hoá nhiều dạng thức văn hoá, từ hình tượng nhân vật trung tâm đến các phương tiện nghệ thuật như âm nhạc, vũ đạo, thi ca, mỹ thuật, hoá trang… Hý khúc là loại hình ca kịch cổ truyền của người Hoa, hiện ở Việt Nam còn phổ biến 3 loại: Việt Kịch của người Quảng Đông, Triều kịch của người Triều Châu và Quỳnh kịch của người Hải Nam. Trong số này, Việt Kịch nổi bật nhờ vào khả năng truyền tải thông điệp qua ngôn ngữ một cách dễ dàng và phổ biến trong cộng đồng người Hoa. Việt Kịch đã được đưa vào miền Nam Việt Nam từ những năm đầu của thế kỷ XX, khi lưu diễn từ các gánh hát nhỏ của các tỉnh Duyên Hải đông nam Trung Quốc và dần trải qua các vùng miền để đến với phía Nam.

• Nhạc Lễ: Là một phần không thể thiếu trong các nghi lễ tôn giáo, không chỉ đóng vai trò phụ hoạ mà còn tạo ra một không gian sống động và trang trọng cho bầu không khí của các nghi thức. Mỗi nghi lễ tôn giáo, mỗi buổi lễ trọng đại đều được thắp sáng bởi những giai điệu truyền thống của người Hoa. Với mục đích chủ yếu là phục vụ yêu cầu nghi lễ, nhạc lễ hiện đã đạt tới tính ổn định về mặt trình thức được cụ thể hoá và gắn bó chặt chẽ với môi trường tín ngưỡng. Phương pháp diễn tấu của nhạc lễ nhấn mạnh ý nghĩa đặc trưng của tiết tấu trong việc tạo môi trường sống động cho quá trình diễn tiến của các nghi thức. Nhạc xã là một thể loại ca nhạc cổ truyền phổ biến trong văn hóa dân gian, thường được biểu diễn bởi 2-3 diễn viên cùng kể chuyện và hát đối đáp. Kết hợp với cách diễn xuất sân khấu tuồng cổ, nhạc xã tạo ra một không gian biểu diễn sôi động và gần gũi. Nội dung của nhạc xã thường tập trung vào các câu chuyện về cuộc sống dân dã, đôi khi lấy từ các vở tuồng hoặc ca kịch nổi tiếng.

• Ca - Múa - Nhạc Mới: Một sự kết hợp độc đáo của truyền thống và hiện đại, thể hiện sự tiếp thu và hội nhập văn nghệ một cách sáng tạo và đa chiều. Sự ra đời của ca - múa - nhạc mới trong văn hóa người Hoa là kết quả của sự tiếp thu, giao lưu và hội nhập văn nghệ một cách tỉ mỉ và chân thành. Thường sử dụng ngôn ngữ phổ thông là tiếng Việt và tích hợp các loại nhạc cụ từ nền văn hóa của người Kinh hoặc các dòng nhạc cụ du nhập vào Việt Nam. Trong các buổi biểu diễn, người Hoa còn thường kết hợp các nội dung ca ngợi tình đoàn kết giữa các dân tộc, như tình đoàn kết Việt - Trung hoặc tình đoàn kết giữa dân tộc Hoa - Khmer - Chăm.

• Múa Lân - Sư - Rồng: Loại hình nghệ thuật trình diễn kết hợp với nhiều yếu tố võ thuật và dân gian, chứa đựng tính đa dạng và đặc sắc, với các biểu tượng của sự sung túc, trang trọng và may mắn, loại hình múa này không chỉ mang tính cố kết cộng đồng cao mà còn làm bừng sáng không khí xã hội. Múa Lân - Sư - Rồng là một loại hình nghệ thuật mang tính xã hội cao trong văn hóa người Hoa. Ba biểu tượng Lân, Sư, Rồng đều có ý nghĩa linh thiêng và đặc biệt, đại diện cho may mắn, sung túc và trang trọng. Sự kết hợp của ba loại múa này - múa Lân từ người Quảng Đông, múa Sư từ người Triều Châu và múa Rồng từ người Phúc Kiến - không chỉ làm thỏa mãn nhu cầu tâm linh mà còn đáp ứng được niềm đam mê về nghệ thuật của cộng đồng người Hoa, đồng thời góp phần tạo nên sự cố kết trong cộng đồng.

Nguồn thông tin: Đặc khảo văn hoá người Hoa ở Nam Bộ, Văn hoá người Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh, Tín ngưỡng dân gian người Hoa ở Sóc Trăng